„Septembermaant is Plattdüütskmaant“ seggen wi in Oostfreesland. Daarum is dat en goden Teken west, dat Claus Peter Poppe un ik uns in September up dissen Andrag enigt hebbt, de wi nu mit all Fraktionen tosamen hier inbringen.
Wi beproten vandaag de Andrag van CDU, SPD, FDP un Grönen „Plattdüütsk un Saterfreesk“ - oder Seeltersk, as de Lüü in ‘t Saterland seggen - „wieder fördern“.
Dat ersett de oll Andrag, de maal van SPD un Grönen inbrocht worden is. Ik much mi bi all Fraktionen geern daarför bedanken, dat wi dat weer maal henkregen hebbt - wenn wi ok in ‘n Bült Fragen nich up een Bredd koomt -, bi de Fragen von Plattdüütsk un Seeltersk tosamen een Andrag hier intobringen.
Dat mutten wi ok, wenn wi bi de Düütsken in Hannover en bietje wat dörsetten willt. Dat weten wi al mitnanner, wo dicke Breden dat sünd, wenn wi in ‘n Ministeren unnerwegens sünd - of dat nu in ‘t Kultusministeren is of in ‘t Ministeren van Wetenskupp of in d‘ Staatskanzlei - un versöken, för uns plattdüütsken un seeltersk Spraken en bietje wat rutokriegen.
Wat good is an disse Andrag, is: He steiht för Kontinuität. - Daar gifft kien anständigen plattdüütsken Woord för, wenigstens is mi kien infallen. - Dat heet, de Andrag maakt düdelk, dat wi uns eenig daarin sünd, dat wi de Instrumenten, de wi de leste Jahren entwickelt hebbt - dat Upbauen van de Lehrstohl för Nederdüütsk in Ollenbörg, de Erlass, de up Düütsch „Die Region und ihre Sprachen im Unterricht“ heet, dat Projekt PLATTart, dat Projekt Plattsounds, dat Oostfreesland un dat Saterland as Modellregionen för de frohe Mehrsprakigheid -, dat wi disse Projekten wiederhen gemeinsam dragen un wiederentwickeln willt.
Se söllt wiederföhrt worden, un dat is richtig so; denn dat gifft de Lüü, de sük mit dat Thema befaten un in hör Heimat för de plattdüütske Spraak, för dat Seeltersk arbeiden, Sekerheid, dat se hör Arbeid so wiedermaken köönt. Man ik segg up anner Sied ok: Wenn ‘t stillsteiht, geiht ’t torügg. Dat weten wi all mitnanner.
Daarum hebb ik ok daaröver proot: Wat mutt nu in de nächste Maanten un Jahren geböhren, daarmit wi bi dat Fördern van Plattdüütsk un Seeltersk noch beter worden? - Dat een is, dat man mit de
lopend Projekten wiederarbeiden deit; dat anner is - dat hett Claus Peter Poppe seggt: Et gifft en paar Themen, daar mutten wi ran.
Dat Thema Plattdüütsk un Seeltersk in de Pleeg is en ganz wichtig Thema. Wi hebben immer mehr oll Lüü - in Oostfreesland, in ‘t Ollenbörger Land un annerswaar -, de hör Moderspraak Plattdüütsk oder ok Seeltersk is - ik hebb daar mit Karl-Heinz Bley vörhen noch maal over proot; ok daar is dat de Fall - un de vandaag eben nich mehr in Huus old worden, de irgendwennher maal in ’n Heim gaht, daar leven un, wenn se dement worden, dat Probleem hebbt, dat se mit hör Plegers nich mehr proten köönt.
Dat is nich blot - ja, ok - en Fraag van Respekt, dat is deelwies en Fraag, of man överhoopt mitnanner in irgendeen Form in Kommunikation treden kann, mitnanner proten kann. De verstaht kien Düütsk. Kien Woord! Se sünd utsloten, wenn d‘r nüms is, de Plattdüütsk kann. Wenn wi dat weten, dann mutten wi daarför sörgen, dat de, de Plegers worden, de Mögelkeid hebbt, in hör Utbilden oder Fortbilden dat Plattdüütske to lehren oder - wenn se ’t maal lehrt hebbt -, so uptofrischen, dat se daarmit in hör Olldag ok arbeiden köönt. Dat is een wichtigen Upgaav för de nächste Jahren.
Datsülvige beleven wi bi de ganz Jungen. Wi hebbt mit de Erlass över de Region un hör Spraken in Unnerricht as CDU un FDP in de vergangene Periode de Grundlaag daarför leggt, dat in uns Scholen un ok in de Kinnergaarns mehr Plattdüütsk proot worden kann.
Man nu kummt ‘t d‘rup an, dat de, de dat umsetten söllt, daarför ok utbildt worden. Daarum bün ik, sünd wi de Menung, dat in de Lehrstohl in Ollenbörg mehr Lüü rin mutten, de dat lehren köönt un dat anner Mesters bibringen köönt, daarmit de dat, wat wi as Verpflichtung hier up Weg geven hebbt, ok umsetten könen.
Daar sünd wi uns enig worden, leev Claus Peter Poppe. Man klaar worden sünd wi nich. Dat will ik hier ok seggen; wi beid hebbt hier faken daaröver proot.
Wi harren noch en paar Punkten, waar wi geern en bietje wiederkomen wassen. Ik weet, daar gifft ‘t Lüü in d’ Ministerens, de seggen dann: Ja, nee, all schwierig, dat will wi nich, da köönt wi nich. - Dat gifft villich hier un daar ok een in de Fraktionen, de
dann seggen: Daar mutten wi noch maal över nadenken. - Wi beid hebbt uns vörnohmen, to disse Plenarofsnitt de Andrag klaartokriegen. Daarum hebbt wi dat ok so henkregen. Daar bedank ik mi ok för. Aver up anner Sied hebb ik ok ankündigt: Wi mutten an een Punkt in de nächste Maanten wiederarbeiden.
An 28. Mai 2014 is de fievde Monitoringbericht över dat Anwenden van de Europäische Sprakencharta för Regionaal- un Minderheitenspraken veröffentlicht worden. In Ofsnitt 3.2.6.d steiht, wat dat Land Nedersassen all noch to maken hett, waar wi noch nich klaar mit sünd, wenn wi de Sprakencharta erfüllen willt.
Een Bispööll: Wi hebbt en Upsichtsorgaan, dat överwacht, of de Maßnahmen un de Fortschritte bi d’ Spraakförderung utreichen. Man de Europaraad seggt: Egentlik is dat nich genoog, so as ji dat maken. Daar mutt noch wat geböhren.
Se fordern up, dat wi uns Kommunen mehr Anleitung daarför geven, wo se in de Raadhüüs, in de Verwaltens vor Ort dat Plattdüütske umsetten.
Wi sind de Upfaten, dat en Plattdüütsk- un Saterfreeskplaan dat richtige Instrument was, um dat Umsetten van de Upgaven för de Tokunft gemeinsaam fasttoleggen un daarbi de ganzen Akteure, de dat vor Ort maken - de Landskuppen, de Heimatbund, de Saterfresen - good mit intobinnen. An de Punkt sünd wi leider nich toenn komen, dat wi de Plattdüütsk- un Saterfreeskplaan - de in jo Wahlprogramm un ok in uns Wahlprogramm stunn, de man ok ut jo Koalitionsverdrag rutlesen kann - in disse Andrag gemeinsaam verinbaren. Daar gifft ‘t noch en paar Lüü, mit de wi noch maal proten mutten. Claus Peter Poppe mutt mi irgendwann noch maal verraden, well bi de SPD-Fraktion - bi de annern weet in dat - in Tokunft disse Gespräche föhrt. Ik will noch ankündigen - dat ji dat weten -: Wi koomt in de nächste Weken mit en nejen Andrag to dat Thema. Ik hoop, dat wi dat dann vernünftig mitnanner wieder bearbeiden köönt.
Nu is Claus Peter Poppe vandaag de leste Dag hier. Weil wi dat so mooi tosamen, gemeensaam henkregen hebbt, hebb ik hüm to ’n Ofscheed en lüttje Vers mitbrocht. Ik weet, ik bün en bietje över de Tied, Herr Präsident. Aver de will ik geern doch noch vördragen. De is van Herbert van Anken, un de heet „Gemeensam“.
Ik wünsk hör, dat se als Börgmester en bietje mehr Eenigkeit beleven, as dat hier in Landtag normalerwies de Fall is. Man wi Plattdüütsken hollen tosamen. Dat mutten all Düütschen weten.
Besten Dank, Ulf Thiele, för diene Wöörde. - Leve Lüü, daar markt ji: Up Platt geiht dat futt anners. Dat kann man sik ok marken. - Dat was ’t för de CDU.
No geiht et wieder ok met eene, de van Oostfreesland kummt, de us nu vertellt, wu se dat ganze Wark sücht. Dat is Meta Janssen-Kucz van Bündnis 90/De Grönen. Up geiht ‘t!
Herr Präsident! Mien Damen un Heren! Dat passt ja good: Een ut groot Remels, un jetzt kummt de Groot ut Lüttje Remels.
Ik segg: De een kummt ut groot Remels, un ik koom ut Lüttje Remels. De groot Frau kummt ut Lüttje Remels. - Daar geev ‘t fröher ok noch en lüttjen School, un irgendwennehr mussen wi mit Rad na groot Remels hen.
So, aver jetzt maakt wi dat ganz vernünftig. - Ik bün ganz blied, dat wi tosamen disse Andrag up Padd brocht hebbt. Ik glööv, dat maakt ok düdelk, dat wi - all, de wi hier in Ruum tosamen sünd - uns eenig sünd un dat wi an een Tau trecken doot.
Bedüürlich is van uns Sied her, dat wi jetzt blot över de Minderheitenspraken Nederdüütsch un Saterfreesch proten doot, dat wi weer - as dat leste Maal ok - nich över Sorbisch/Wendisch un Romanes proten doot.
Aber ok daarüm sull sük en Landdag kümmern. Ik glööv, dat bringen wi unner Rood-Gröön noch up Padd. Dat weer wirklich mooi, wenn wi nich bloß de Spraken hebbt, de wi hier in ‘t Land hebbt, dat wi ok wirklich wat för anner Spraken doot.
Wi hebbt - dat hebbt mien Kollegen all seggt -- vööl up Padd brocht. Wi hebbt mennig Stöönpahlen intrucken. Aber ik segg ok: Man kann hier vööl prahlen, wat man all maakt hett. Aber Ulf hett dat eben ok seggt: Hulpen hett dat in de Olldag noch nich alltovööl. Dat Dörsetten van Neder
düütsch/Plattdüütsch un Saterfreesch in de Olldag is mehr as stuur. Daarför bruukt man wirklich ganz vööl Luft un ganz vööl Utdüür. Sonst word dat nix. Deswegen is dat ok good, dat wi tosommen an een Tau trecken doot.